HAPPENING BKK
NLINE MAGAZINE
×
ชวนเที่ยวเก็บเกลือในนาห้าร้อยปีที่เพชรบุรี
by ซัมเมอร์
23 ม.ค. 2565, 11:03
  1,033 views

        บนเส้นทางกรุงเทพ เพชรบุรี หัวหิน มีร้าน “ยุ้งเกลือ” ที่ขายอาหาร ขนม กาแฟ พร้อมกับผลิตเกลือสมุทรจากธรรมชาติ ด้วยผืนดิน แสงแดด และน้ำทะเล ตามแบบดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยอยุธยา

         เกลือเป็นแร่ธาตุที่สำคัญต่อสุขภาพของมนุษย์ มากถึงขนาดที่ชาวโรมันจ่ายเกลือเป็นค่าแรงแทนเงินเดือน เกลือทั้งโลก ไม่ว่าจะเป็นเกลือสมุทร เกลือสินเธาว์ และหินเกลือสีชมพู ล้วนมีที่มาจากทะเล แต่คนไทยเพิ่งทำนาเกลือสมุทรกันในสมัยอยุธยานี่เอง

วิวจากร้านยุ้งฉาง  PHOTO BY ชัชนันท์

         ก่อนหน้านั้น บันทึกของชาวจีนชื่อหวังต้าหยวนเล่าว่าทางภาคใต้ของไทยสมัยอาณาจักรตามพรลิงค์ ซึ่งปัจจุบันคือนครศรีธรรมราช ใช้วิธีต้มเคี่ยวน้ำทะเลสกัดเอาเกลือ  ส่วนกรุงศรีอยุธยา สั่งซื้อเกลือสินเธาว์จากเมืองน่านมาใช้ ต่อมาเมื่อ เมืองน่านตกเป็นของล้านนา ทางกรุงศรีอยุธยาในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ จึงต้องลักลอบนำเข้าเกลือจากจีน ทูตไทยตำแหน่งออกขุนที่ไปติดต่อกับราชสำนักจีน แท้จริงเป็นชาวจีนที่เคยทำการค้าเกลือและได้เรียนหนังสือมีความรู้ จึงอาจเป็นผู้นำวิธีทำนาเกลือสมุทรจากจีนเข้ามาในไทยก็เป็นได้

         สำหรับการทำนาเกลือสมุทรในไทย สันนิษฐานว่าเริ่มขึ้นจากความขาดแคลนเกลือในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเมื่อราวห้าร้อยปีก่อนนั่นเอง

         เหตุผลที่ราชสำนักยุคนั้นเลือกทดลองทำนาเกลือที่แหลมผักเบี้ย เพชรบุรีอาจเพราะอยู่ใกล้กรุงศรีอยุธยา ดูแลได้ง่าย อีกทั้งแหล่งทำนาเกลือสมุทรเก่าแก่ที่เขตอำเภอบ้านแหลมนั้นเป็นพื้นที่ติดอ่าวไทยแต่มีความลาดเอียงน้อย น้ำทะเลท่วมถึงและกักเก็บไว้ได้ง่าย พื้นดินเป็นโคลนปนทราย อากาศร้อนชื้นรับแสงอาทิตย์ได้เต็มที่ตลอดปี และมีฝนน้อย จึงทำนาเกลือได้ผลดี สืบทอดมาหลายร้อยปีจนถึงปัจจุบัน

เกลือเม็ด Photo by Eva Elijas from Pexels

         วิธีทำนาเกลือสมัยนี้ก็ยังใช้กลไกตามธรรมชาติ เริ่มจากช่วงปลายฤดูฝน ชาวนาเกลือจะเริ่มเตรียมที่ดิน ขูดผิวที่แห้งกรังออก แล้วปรับพื้นให้เรียบแน่น พูนคันนากั้นแปลงและขุดลำราง ผันน้ำเข้าแปลงนาที่แบ่งไว้เป็นส่วนๆ แปลงแรกคือนาตาก พอน้ำระเหยไปส่วนหนึ่งแล้วก็ส่งต่อไปนาเชื้อ รอจนเริ่มเกิดผลึกแคลเซี่ยมซัลเฟต จึงส่งไปที่นาปลง ใช้พลังงานแสงอาทิตย์แผดเผาให้น้ำระเหยไปจนได้เม็ดผลึกเกลือ ขั้นตอนเหล่านี้ไม่ต้องใช้เครื่องมือมากมาย มีเพียงกระดานลากนาและลูกกลิ้งสำหรับปรับพื้นที่ ระหัดวิดน้ำ สายพานลำเลียงเกลือ กับคราดที่เรียกว่าคฑา และพลั่ว

วิวยามเย็นจากร้าน PHOTO Courtesy of ยุ้งเกลือ เฟซบุ๊ก

         ขั้นตอนการเก็บเกลือ เริ่มจากใช้พลั่วซอย ตัดแบ่งเกลือในนาเป็นตาราง แล้วใช้คฑารื้อหน้าเกลือให้แตกเป็นเม็ดเกลือ แล้วใช้คฑาชักแถวโกยเกลือมาเรียงเป็นแถว ก่อนจะตัดเป็นกอง แล้วใช้หาบขน โดยปูไม้กระดานเป็นทางเดิน หาบไปเก็บในยุ้งฉาง กองเป็นรูปสี่เหลี่ยมคางหมู กว้างยาวสูงด้านละ 1 วา เท่ากับปริมาตรสามเกวียน คนทำกองจะต้องมีความชำนาญ ดูให้ลาดชันเท่ากันทั้ง 4 ด้านเพื่อความแข็งแรง

        ในแต่ละปี จะมีการเก็บเกลือเพียงครั้งเดียว ปีนี้ร้านยุ้งเกลือบ้านแหลมเดิมกำหนดไว้ว่าจะเก็บเช้าวันที่ 30 มกราคม แต่เนื่องด้วยฝนตกที่ตกอย่างหนักต่อเนื่องเป็นเวลา 2 วัน ทำให้เกลือในน้ำที่กำลังจะเก็บในวันที่ 28-30 มกราคมนี้ ละลายจนหมด ทางร้านจำเป็นต้องประกาศเลื่อนวันเก็บเกลือไปเป็นช่วงกลางเดือนกุมภาพันธ์ ใครอยากดูกองเกลือสวยๆ ควรไปสัก 1-2 วัน ก่อนวันที่ทางร้านประกาศ ตืดตามข่าวสารอัพเดตได้ที่เพจทางการของร้านยุ้งเกลือ

        ที่ร้านยุ้งเกลือนี้เป็นร้านอาหารและขนม นั่งดูได้สะดวกอิ่มอร่อย แต่ถ้าอยากออกไปเดินถ่ายรูปเล่นควรเตรียมหมวกและร่มกันแดด รวมทั้งใส่รองเท้าที่เปียกได้ ร้านเปิดตั้งแต่ 7.00-18.00 ครัวปิด 17.30 น. ดูรายละเอียดเส้นทางได้ที่ FB ยุ้งเกลือ บ้านแหลม

ข้อมูลประวัติศาสตร์นาเกลือจาก วิทยานิพนธ์ ภรณี จำปาทอง, คุณค่าและความสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรมนาเกลือ : กรณีศึกษาบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี (วิทยานิพนธ์ปริญญาภูมิสถาปัตยกรรมศาสตร์มหาบัณฑิต ภาควิชาการออกแบบและวางผังชุมชนเมือง มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2555) หน้า 53-71.

ABOUT THE AUTHOR
ซัมเมอร์

ซัมเมอร์

เขียนหนังสือ แปลหนังสือ เป็นคอลัมนิสต์พลอยแกมเพชร หลงไหล K-pop และติดตามวงการแฟชั่น

ALL POSTS