‘ฟากขะโน้น: The Other Side’ ชวนเดินคลองสาน ผ่านศิลปะร่วมสมัยใน 7 พื้นที่ประวัติศาสตร์

คลองสานในความทรงจำของคนกรุงเทพฯ อาจเป็นย่านการค้าเก่า ชุมชนหลากหลายเชื้อชาติ วัด บ้าน และกิจการริมแม่น้ำที่สืบทอดกันมาหลายรุ่น ขณะเดียวกัน ที่นี่ก็เป็นหนึ่งในย่านซึ่งกำลังเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วจากการพัฒนาเมือง 

แต่เมืองไม่ได้ประกอบขึ้นจากอาคาร ถนน หรือโครงการใหม่ ๆ เท่านั้น หากยังรวมถึงความทรงจำ เรื่องเล่า และความสัมพันธ์ของผู้คนที่ทำให้แต่ละย่านมีตัวตนแตกต่างกัน

“ฟากขะโน้น: The Other Side” โครงการศิลปะสหสาขาจาก วารินแล็บ โนแมด (Warin Lab Nomad) จึงชวนมองคลองสานจาก “อีกฟาก” ผ่านประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และชีวิตของผู้คนในพื้นที่ โดยมีศิลปินไทยและนานาชาติกว่า 30 คนร่วมสร้างสรรค์ผลงานและกิจกรรมในสถานที่ 7 แห่งทั่วทั้งย่าน

โครงการนี้ไม่ได้มองสถานที่เหล่านั้นเป็นเพียงพื้นที่จัดแสดง แต่ทำงานในลักษณะ Area-based Art Activation หรือการใช้ศิลปะเข้าไปทำงานกับพื้นที่จริง ทั้งประวัติศาสตร์ เอกสารจดหมายเหตุ เรื่องเล่าของชุมชน และความเปลี่ยนแปลงที่กำลังเกิดขึ้น โดยตั้งใจนำศิลปะออกจากพื้นที่จัดแสดงแบบเดิม และกระจายไปตามจุดต่าง ๆ ของย่าน

โครงการจะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 10 ธันวาคม 2569–28 กุมภาพันธ์ 2570 ภายใต้ 4 แนวคิดหลัก ได้แก่ มรดกทางวัฒนธรรม ชุมชน ศิลปะร่วมสมัย และสุขภาวะ

“การพัฒนามักเข้ามาแทนที่ชุมชนและความทรงจำร่วมของผู้คน” สุคนธ์ทิพย์ นาคเกษม ผู้ก่อตั้งวารินแล็บ โนแมด รวมทั้งผู้อำนวยการและภัณฑารักษ์ร่วมของโครงการกล่าว

“ในฐานะคนทำงานด้านวัฒนธรรม เราต้องการสร้างแพลตฟอร์มที่เปิดโอกาสให้ชุมชนในย่านและคนกรุงเทพฯ ได้เดินช้าลง และหันมามองประวัติศาสตร์ที่อยู่ในตรอกซอกซอย ไม่เป็นที่รับรู้ในวงกว้าง แต่กลับเป็นสิ่งที่หล่อหลอมความรู้สึกของการอยู่อาศัยในพื้นที่แห่งนี้อย่างแท้จริง”

มองย่านผ่าน 4 แกนหลัก

“ฟากขะโน้น: The Other Side” วางเนื้อหาไว้บนแนวคิด 4 ด้าน ได้แก่

• มรดกทางวัฒนธรรม สำรวจประวัติศาสตร์ด้านสถาปัตยกรรม ศาสนา และครอบครัวเก่าแก่ในคลองสาน
• ชุมชน เปิดพื้นที่สนทนาระหว่างศิลปิน ผู้อยู่อาศัย และสถาบันต่าง ๆ ในย่าน
• ศิลปะร่วมสมัย ใช้ศิลปะตั้งคำถามถึงประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ผลกระทบจากการพัฒนาเมืองและสิ่งแวดล้อม รวมถึงชวนให้ผู้ชมสัมผัสสถานที่คุ้นเคยในมุมใหม่
• สุขภาวะ มองว่าวัฒนธรรม ความทรงจำ และความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนที่น่าอยู่

แนวคิดเหล่านี้จะถ่ายทอดผ่านงานศิลปะจัดวาง กิจกรรมที่เปิดให้สาธารณชนมีส่วนร่วม และกิจกรรมการเรียนรู้ โดยมี นักรบ มูลมานัส เป็นผู้อำนวยการศิลป์ ร่วมกับ ดร.ไกรวุฒิ จุลพงศธร ภัณฑารักษ์ร่วมผู้ดูแลส่วนภาพเคลื่อนไหว

โครงการยังทำงานร่วมกับสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อเชื่อมองค์ความรู้ด้านมรดกทางวัฒนธรรมเข้ากับการทำงานในพื้นที่จริง

รองศาสตราจารย์ ฤทธิรงค์ จิวากานนท์ ผู้อำนวยการสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า บทบาทของสถาบันไม่ได้อยู่เพียงการอนุรักษ์องค์ความรู้ แต่ยังรวมถึงการนำความรู้นั้นออกไปใช้ประโยชน์ในวงกว้าง โดยเฉพาะการทำงานร่วมกับหน่วยงานด้านศิลปวัฒนธรรมที่ช่วยให้ผู้คนเข้าใจมรดกซึ่งฝังอยู่ในพื้นที่ได้มากขึ้น

7 พื้นที่จัดแสดงบนร่องรอยประวัติศาสตร์คลองสาน

สถานที่แต่ละแห่งไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงฉากหลังของผลงานศิลปะ แต่ได้รับเลือกจากความสัมพันธ์ที่มีต่อประวัติศาสตร์และชีวิตของผู้คนในคลองสาน

1. สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา

สถาบันจิตเวชแห่งแรกของประเทศไทย ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2432 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นที่รู้จักกันในชื่อ “หลังคาแดง” สถานที่แห่งนี้ดูแลผู้คนมานานกว่าศตวรรษ และทำให้ประเด็นเรื่องสุขภาวะซึ่งเป็นหนึ่งในแกนของโครงการมีความหมายเชื่อมโยงกับพื้นที่โดยตรง

2. วัดทองธรรมชาติวรวิหาร

วัดเก่าแก่ที่สร้างขึ้นในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา ภายในมีภาพจิตรกรรมฝาผนังซึ่งปัจจุบันอยู่ในความดูแลของกรมศิลปากร วัดแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถาน แต่ยังคงเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตและความเชื่อของชุมชนคลองสาน

3. วัดทองนพคุณ

อีกหนึ่งวัดสำคัญที่สร้างขึ้นในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา มีรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมที่น่าสนใจ เช่น หน้าต่างพระอุโบสถซึ่งออกแบบเป็นรูปตาลปัตร รวมทั้งตู้พระธรรมที่ใช้เก็บรักษาสมุดข่อยตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์

4. ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้อนงคาราม

นอกจากจะเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนแล้ว ห้องสมุดแห่งนี้ยังเก็บรักษาเอกสารและหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์คลองสาน การจัดแสดงในพื้นที่จึงเป็นการเชื่อมความทรงจำที่ถูกบันทึกไว้เข้ากับการตีความผ่านศิลปะร่วมสมัย

5. อุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

พื้นที่ประวัติศาสตร์ซึ่งเคยเป็นนิวาสสถานของตระกูลบุนนาคและตระกูลนานา สองตระกูลที่มีบทบาทต่อประวัติศาสตร์กรุงเทพฯ ก่อนจะกลายมาเป็นพื้นที่สาธารณะที่ผู้คนยังคงใช้งานในปัจจุบัน

6. โนแมด อาร์ต เรสซิเดนซี แบงค็อก

อาคารซึ่งเคยเป็นโรงงานเย็บผ้า และกำลังได้รับการปรับปรุงให้เป็นพื้นที่พำนักสำหรับศิลปินนานาชาติ การเปลี่ยนบทบาทของอาคารแห่งนี้ตั้งอยู่บนแนวคิดที่ว่า พื้นที่เก่าสามารถมีชีวิตใหม่ได้โดยไม่จำเป็นต้องลบร่องรอยของสิ่งที่เคยเป็น

7. เก๋งจีนทั่งง่วนฮะ โรงน้ำปลา 200 ปี

อาคารเก่าแก่ซึ่งได้รับการดูแลโดยครอบครัวเชื้อสายจีนที่ตั้งรกรากในคลองสานมาหลายชั่วอายุคน เป็นพื้นที่ที่สถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์การค้า และความทรงจำของครอบครัวยังคงอยู่ร่วมกัน

ตลอดระยะเวลาเกือบสามเดือน โครงการยังเตรียมกิจกรรมการเรียนรู้มากกว่า 25 รายการ ทั้งการเสวนาในประเด็นต่าง ๆ การเดินสำรวจเส้นทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และเรื่องเล่าของย่าน ตลอดจนเวิร์กช็อปการทอผ้าอย่างยั่งยืน ดนตรีบำบัด และกิจกรรมด้านอาหาร โดยเปิดให้ศิลปิน คนทำงานศิลปะ สมาชิกชุมชน ครอบครัวเก่าแก่ และสถาบันการศึกษาเข้ามามีส่วนร่วม

“ฟากขะโน้น: The Other Side” เป็นภาคแรกของ โครงการศิลปะกาละ-เทศะ (Of Times and Places) แพลตฟอร์มศิลปะเชิงพื้นที่ของวารินแล็บ โนแมด ซึ่งจะนำแนวทางการสำรวจประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และความเปลี่ยนแปลงของเมืองผ่านศิลปะร่วมสมัย ไปทำงานกับย่านอื่น ๆ ในกรุงเทพฯ ต่อไป

รายละเอียดงาน

งาน: ฟากขะโน้น: The Other Side
วันที่: 10 ธันวาคม 2569–28 กุมภาพันธ์ 2570
สถานที่: 7 พื้นที่ในย่านคลองสาน กรุงเทพฯ
ศิลปิน: ศิลปินไทยและนานาชาติกว่า 30 คน
กิจกรรม: นิทรรศการศิลปะและกิจกรรมการเรียนรู้มากกว่า 25 รายการ

รายชื่อศิลปิน ตารางกิจกรรม เวลาเปิดทำการ และข้อมูลการเดินทาง จะประกาศเพิ่มเติมในภายหลัง




#ฟากขะโน้น #TheOtherSide #คลองสาน  #นิทรรศการศิลปะ #WarinLabNomad ##HappeningBKK