"เครื่องเขินต้องเดินต่อ" คุยกับ ชาคริต สุวรรณชมภู ทายาทรุ่นที่ 7 เครื่องเขินวิชัยกุล
ชาคริต สุวรรณชมภู ทายาทรุ่นที่ 7 แห่ง “วิชัยกุลเครื่องเขิน” กับภารกิจต่อยอดงานหัตถกรรมอายุกว่า 120 ปี ให้เดินหน้าต่อในโลกปัจจุบัน ผ่านการออกแบบและการเรียนรู้ร่วมสมัย
ไม่ใช่แค่การอนุรักษ์ แต่ต้องเดินหน้าพัฒนาต่อ เพื่อให้ “เครื่องเขิน” อยู่ได้อย่างยั่งยืน
ตระกูล “วิชัยกุล” คือหนึ่งในช่างสิบหมู่แห่งชุมชนวัวลาย จังหวัดเชียงใหม่ ผู้สืบทอดภูมิปัญญางานหัตถกรรมเครื่องเขินมานานกว่า 120 ปี จากจุดเริ่มต้นของ “อุ๊ยทวดจันทร์เป็ง วิชัยกุล” สู่ทายาทรุ่นที่ 7 ในปัจจุบัน
“เมื่อก่อนนี้บ้านเราเป็นโรงงานใหญ่ พอช่วงฟองสบู่แตก (ราวปีพ.ศ. 2540) เราจำเป็นต้องย่อธุรกิจให้เล็กลง ด้วยความที่คุณพ่อทำมานาน เจออะไรเดิมๆจนรู้สึกเบื่อ ไม่อยากทำแล้ว แต่คุณแม่ซึ่งเป็นสะใภ้ของครอบครัวทำเครื่องเขินบอกว่าถ้าไม่ทำต่อเครื่องเขินของตระกูลน่าจะหมดไปเลย คุณแม่เลยลาออกจากงานบริษัทมาสืบทอดงานวิชัยกุลเครื่องเขิน”
ชาคริต สุวรรณชมภู กล่าวถึงการตัดสินใจครั้งสำคัญของคุณแม่ - พัชรา ศิริจันทร์ชื่น ซึ่งต่อมาได้รับการยกย่อง จากสถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) ให้เป็นครูช่างศิลปหัตถกรรม ปีพ.ศ.2557 ประเภท เครื่องรัก
“ตอนแรกผมไม่ได้สนใจงานของที่บ้านเลย ช่วงเรียนปวส.(ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง) ผมเรียนทางด้านนิเทศศาสตร์ ด้วยความชอบงานออกแบบเลยไปเรียนจนจบปริญญาตรีที่สถาบันเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา วิชาเอกออกแบบบรรจุภัณฑ์ จบแล้วไปทำงานอีเว้นท์อยู่พักหนึ่ง
ที่เข้ามารับช่วงต่อจากคุณแม่ เป็นเพราะผมมีความคิดคล้ายๆกับคุณแม่ ด้วยความเป็นคนรุ่นใหม่ เห็นอะไรใหม่ๆมามาก เลยอยากให้ของเก่าๆที่มีคุณค่าอย่างเครื่องเขินกลับมาเป็นที่รู้จักในหมู่นักสะสม รวมทั้งคนทั่วไปอีกครั้ง ถ้าเราไม่เข้ามาทำต่องานเหล่านี้ก็จะหมดไป”
ชาคริต กล่าวถึงจุดเปลี่ยนที่ลาออกจากงานมาสานต่อธุรกิจครอบครัว โดยการนำความรู้ด้านศิลปะการออกแบบที่เรียนมาใช้ในการพัฒนาเครื่องเขินในรูปแบบ Contemporary Craft ที่สามารถนำมาใช้ได้ในชีวิตประจำวัน เช่น เคสโทรศัพท์มือถือ ทัมพ์ไดร์ฟ กล่องใส่นามบัตร พวงกุญแจ ควบคู่ไปกับเครื่องเขินแบบดั้งเดิ
นอกจากนี้ยังตั้งใจสร้างช่างฝีมือรุ่นใหม่ขึ้นมาเพื่อทำให้องค์ความรู้ของงานเครื่องเขิน ลงรัก ปิดทอง อยู่ได้อย่างยั่งยืนต่อไป
“ผมมองว่าอนาคตของเครื่องเขินทิศทางค่อนข้างวิกฤตเพราะว่าคนรุ่นใหม่น้อยคนที่จะเข้ามาทำ เหตุผล คือ ทำยาก วัตถุดิบหายาก ราคาต้นทุนสูง กว่าจะได้ผลงานหนึ่งชิ้นใช้เวลานาน ไม่ตอบโจทย์กับวิถีชีวิตคนปัจจุบันที่ต้องกินต้องใช้
ผมเลยคิดว่าเราต้องทำให้เครื่องเขินเป็นที่รู้จักก่อน ถ้ารู้จักแล้วเขาก็อยากจะศึกษา เรียนรู้ว่างานเครื่องเขินคืออะไร
ส่วนการทำให้เครื่องเขินเดินหน้าต่อได้อย่างยั่งยืนนั้น ตอนนี้มีหลายหน่วยงานเข้ามาช่วยในเรื่องของการอนุรักษ์ มีนักออกแบบเข้ามาช่วยในการพัฒนาสินค้าถือว่าเป็นเรื่องที่ดีมากนะครับ สำหรับเครื่องเขินวิชัยกุลเราทำงานหัตถกรรมในชีวิตประจำวันควบคู่ไปกับงานอนุรักษ์”
ทายาทรุ่นที่ 7 อธิบายกระบวนการทำงานของวิชัยกุลเครื่องเขินว่ายังรักษาเทคนิคดั้งเดิมเอาไว้ ไม่ว่าจะเป็นการขึ้นรูปด้วยโครงไม้ไผ่ ทาทับด้วยยางรักเพื่อให้เกิดความคงทนและกันน้ำได้ จากนั้นเป็นการสร้างลวดลาย ด้วยการเขียนลาย หรือ ขูดพื้นผิวสร้างลาย ปิดแผ่นทองคำลงไปแล้วล้างน้ำออกจะได้ลวดลายสีทองอร่ามตัดกับยางรักสีดำ หรือที่เรียกว่า การลงรักปิดทอง นั่นเอง
“งานชุดพานพุ่มที่ใช้ในงานประเพณีในวัด ในวัง แบบโบราณเรายังคงทำเหมือนเดิม ส่วนงานใหม่ลูกค้าเห็นแล้วมักจะว้าว! แต่ก็กลับไปนิยมแบบเก่าเหมือนเดิม ลูกค้ากลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นชาวยุโรป สมัยก่อนเขาจะเดินทางมากับกรุ๊ปทัวร์ เดี๋ยวนี้เดินทางมาเอง บางคนตั้งใจมาด้วยความชื่นชอบเครื่องเขินของไทยมาก”
แม้การทำงานในฐานะทายาทจะไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ชาคริตกล่าวถึงงานสืบทอดงานเครื่องเขินของตระกูล
”วิชัยกุล” ว่า เป็นความภูมิใจ
“เพราะว่าเครื่องเขินเป็นศิลปะของชาติ ผมอยากให้ทุกคนได้มาเรียนรู้ แต่ต้องเกริ่นก่อนว่าตัวยางรัก ค่อนข้างมีคุณสมบัติพิเศษ ถ้าคนแพ้ก็จะแพ้ทำให้หาคนมาเรียนยาก องค์ความรู้บางอย่างที่เราอยากสอนมากๆ เช่น การทารัก ลงรัก สอนให้ไม่ได้ทุกคน เพราะว่าส่วนใหญ่ 80-90% จะแพ้ แม้แต่ตัวผมเองก็แพ้ ยางรักถ้ายังไม่แห้ง 80% คนที่แพ้จะเกิดผื่นขึ้นที่ผิวหนัง
ดังนั้นเวลาที่เราจัดเวิร์คช้อปเราจึงลัดขั้นตอนนำชิ้นงานที่ทารักเสร็จเรียบร้อยแล้วมาให้ทดลองสร้างลวดลายด้วยการเขียน หรือ ขูดลาย เมื่อได้เรียนรู้แล้วอยากต่อยอดการเรียนรู้ครบกระบวนการทำเราก็ยินดีสอนให้ด้วยความเต็มใจครับ”
ถึงแม้ว่าจะพ่ายแพ้แก่ “ยางรัก” แต่ “เครื่องเขิน” ต้องเดินต่อ ชาคริต สุวรรณชมภู ทายาทรุ่นที่ 7 เครื่องเขินวิชัยกุล กล่าวทิ้งท้ายด้วยรอยยิ้ม
หมายเหตุ : ผู้สนใจเรียนรู้กระบวนการทำเครื่องเขิน สามารถวิชัยกุลเครื่องเขินได้ทาง
Facebook : วิชัยกุลเครื่องเขิน (งานภูมิปัญญา) โทร. 086 657 4237
#OffTheRadar #ชาคริตสุวรรณชมภู #วิชัยกุลเครื่องเขิน #เครื่องเขิน #ThaiCraft #Lacquerware #ChiangMaiCraft #ContemporaryCraft #ThaiArtisan
