จิรเมธ จันทโชติ แปลงร่าง ‘จักสานตา-ยาย’ ให้กลายเป็น Art Piece ที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน
เปลี่ยนพัดสานบ้านๆ ให้กลายเป็นตาลปัตรสุดคราฟท์ แปลงตะกร้าจ่ายตลาดเป็นกระเป๋าถือคู่ใจที่ใครเห็นเป็นต้องเหลียวหลัง
มาทำความรู้จักกับ จิรเมธ จันทโชติ เจ้าของไอเดียสุดปังที่ทำให้จักสานตา-ยาย กลายเป็นงานศิลปะที่คนรุ่นใหม่อยากใส่ใจ
จิรเมธ จันทโชติ เรียนจบมาทางด้านรัฐศาสตร์ ปัจจุบันเป็นสมาชิกสภาเทศบาลตำบลกำแพงดิน อ.สามง่าม จ.พิจิตร ที่มีงานอดิเรกเป็นงานจักสาน
“จุดเริ่มต้นที่สนใจงานด้านนี้เกิดจากการเห็นคุณยายซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องกับคุณยายจริงๆ ตอนนั้นท่านอายุเกือบ 80 แล้วนั่งสานตะกร้าอยู่ เรารู้สึกว่าเป็นภูมิปัญญาที่ดีนะ เรื่องการสานไม้ไผ่เป็นลวดลายต่างๆมาเป็นภาชนะ เราคิดว่าถ้าคุณยายไม่อยู่แล้วภูมิปัญญานี้ต้องตายไปกับคุณยายแน่นอน เราก็เลยไปขอเรียนกับคุณยาย” จิรเมธ เล่าถึงเหตุการณ์เมื่อ 3 ปีก่อน ขณะที่เขามีอายุได้ 25 ปี
“ท่านสอนให้ตั้งแต่การไปตัดไม้ไผ่ ถ้าเลือกไม้ที่ขึ้นอยู่ใกล้กับแหล่งน้ำเนื้อจะยุ่ย ถ้าจะให้ดีไปตัดไม้ไผ่ที่ขึ้นอยู่ในป่า ในหมู่บ้านของเราจะเป็นไม้ไผ่สีสุก
วันที่จะไปตัดไม้ไผ่ ต้องเลือกวันด้วยนะ ไม่ใช่ว่าจู่ๆจะไปตัดได้เลย ต้องไปวันเสาร์กับวันอังคาร เพราะเป็นวันที่แข็ง มอดจะไม่กินไม้”
ความเชื่อนี้เป็นจริงหรือไม่ จิรเมธ ตอบด้วยรอยยิ้มว่า
“เป็นความเชื่อโบราณที่เป็นจริงอย่างที่คุณยายบอกเลย เวลาไปตัดต้องไปช่วงเช้าด้วยถึงจะดี นอกจากนี้เราจะต้องเลือกไม้ให้เหมาะกับสิ่งที่เราจะสานด้วย เช่น ถ้าต้องการไม้ไผ่เนื้ออ่อนจะต้องใช้ไม้ 1 น้อง หมายถึงไม้ไผ่อายุ 1 ปีที่มีหน่อแตกขึ้นมาอยู่ข้างๆ 1 หน่อ เปรียบเหมือนเราเป็นพี่คนโตปีถัดมาแม่มีลูกอีกคน เราจึงเรียกว่าไผ่ 1 น้อง ถ้าเป็นไม้ไผ่ 2 น้อง คือไม้ไผ่อายุ 2ปี เนื้อก็จะแข็งกำลังดีสีขาวสวยเหมาะสำหรับงานจักสาน
แต่ถ้าอยากได้ชนิดที่มีความแข็งแรงมากๆ ให้เลือกไผ่ 4 น้อง หรือ 5 น้องไปเลย”
ปูรากฐานด้วยวิชาเลือกไม้ ตัดไม้แล้ว คุณยายก็ถ่ายทอดวิชาจักสาน อันประกอบไปด้วยลวดลายสานดั้งเดิม เช่น ลาย 3 ลาย 2 และลายยกดอก จนจิรเมธเกิดความชำนาญและสามารถสานต่องานพัดบ้านๆ ให้กลายเป็นตาลปัตรงานคราฟท์สุดประณีต
“เหตุที่ทำเป็นตาลปัตร เพราะว่าเราไปเห็นคุณยายนั่งสานกะโล่ (ภาชนะสานรูปร่างคล้างกระด้ง) สำหรับตากปลาเกลือ (ปลาเค็ม) เรารู้สึกว่าเป็นของที่คนเดี๋ยวนี้ไม่ใช้กันแล้ว ทำแบบนี้จะขายได้ยังไง เลยปรับรูปทรงของกะโล่ที่เป็นทรงกลมมาทำเป็นตาลปัตร
พอทำแล้วโพสต์ลงเฟซบุ๊ก กระแสตอบรับดี มีคนสั่งออเดอร์มาเรื่อยๆ จากนั้นมาคิดต่อว่าตะกร้าที่คุณยายสานกันจะพัฒนาไปเป็นกระเป๋าได้ยังไง เพราะว่าคนชอบถือกระเป๋ามากกว่า เลยปรับรูปทรงตะกร้าให้กลายเป็นกระเป๋าตอบโจทย์คนในยุคปัจจุบัน มีการย้อมสี ตกแต่งลวดลายจักสาน ทำเป็นพวงกุญแจห้อยกระจุกกระจิก จากสีธรรมชาติ มีการย้อมสีสดใส เรียกว่าพัฒนาไปได้เรื่อยๆ”
จิรเมธ เล่าถึงงานอดิเรกที่สร้างชื่อเสียงให้เขากลายเป็นที่รู้จักในฐานะช่างจักสานรุ่นใหม่แห่งชุมชนบ้านรายซะโด จ.พิจิตร ในวันนี้
“รู้สึกภูมิใจที่ภูมิปัญญาจักสานของเรายังคงอยู่กับท้องถิ่น มรดกความรู้ที่คุณยายมอบให้เราจะไม่หายไปจากชุมชนที่เราอยู่ การได้นำผลงานมาเผยแพร่และต่อยอดให้เข้ากับยุคสมัย ถือเป็นความภาคภูมิใจ ใครที่สนใจมาเรียนรู้ เรามีการรวมกลุ่มกันในชุมชนเปิดสอนให้มาศึกษาเรียนรู้กันได้ ไม่มีค่าใช้จ่าย ขอเพียงแจ้งมาล่วงหน้า” จิรเมธ กล่าวทิ้งท้าย
จาก "พัดสาน" หลักสิบ สู่ "ตาลปัตร"หลักพัน
จาก "ตะกร้า"จ่ายกับข้าว สู่ "กระเป๋าสาน" งานละเมียด
คือบทพิสูจน์ของการผสานภูมิปัญญา ‘ดั้งเดิม’ เข้ากับ ‘ร่วมสมัย’ ที่ทำให้งานหัตถศิลป์ไทยก้าวข้ามกาลเวลาได้อย่างทรงคุณค่าและสร้างมูลค่าได้อย่างไร้รอยต่อ
อยากสืบสานงานจักสานต่อไปกันที่ #จิรเมธจักสาน 55/2 หมู่ 3 ต.กำแพงดิน อ.สามง่าม จ.พิจิตร
ติดต่อ FB : จิรเมธ จันทโชติ โทร. 096 667 2377
เครดิตภาพ // จิรเมธ จันทโชติ (Jiramet Janthachot)
