HAPPENING BKK
NLINE MAGAZINE
×
JR กับ 2,500 ใบหน้าบนกำแพง จากเบื้องหน้าถึงเบื้องหลังวงการสร้างสรรค์ไทย
by ทศพร กลิ่นหอม
17 พ.ย. 2569, 13:19
  71 views

สัมภาษณ์พิเศษ JR ศิลปินฝรั่งเศสผู้ก่อตั้ง Inside Out Project ว่าด้วยเบื้องหลัง Thailand Creative Archive ที่ Cloud 11 และวิธีที่ภาพถ่ายบนกระดาษพาคนทำงานสร้างสรรค์จากต่างสายมาเจอกัน

Inside Out project by JRส่งท้ายปลายปีกับโปรเจครวมพลังชุมชนสร้างสรรค์ โดย   JR ศิลปินร่วมสมัยชาวฝรั่งเศส  ร่วมกับ Cloud 11 จัดนิทรรศการ Thailand Creative Archive  นิทรรศการนี้เป็นส่วนหนึ่งของ Inside Out Project โครงการศิลปะแบบมีส่วนร่วมที่ JR ก่อตั้งขึ้น สำหรับงานครั้งนี้ ทีมของ JR และ Cloud 11 ลงพื้นที่ถ่ายภาพคนทำงานสร้างสรรค์ไทยกว่า 2,500 คน จาก 11 กลุ่มอาชีพ นิทรรศการบันทึกภาพวงการสร้างสรรค์ไทยผ่านใบหน้าของคนทำงานทั้งเบื้องหน้าและเบื้องหลัง ตั้งแต่ศิลปิน นักแสดง และครีเอเตอร์ ไปจนถึงนักออกแบบ ช่างฝีมือ และทีมผลิต เพื่อให้ผู้ชมได้เห็นว่าใครบ้างที่ร่วมกันสร้างผลงานและขับเคลื่อนวงการสร้างสรรค์ไทย

JR (Jean-Rene) หรือ เจอาร์ ศิลปินร่วมสมัยชาวฝรั่งเศส  เกิดปี ค.ศ. 1983 เริ่มต้นจากสายงานสตรีทอาร์ตที่กรุงปารีส ฝรั่งเศส และขยายงานที่สร้างสรรค์ร่วมกับชุมชน โดยเฉพาะคนในชุมชนชายขอบ ตั้งแต่แถบชานเมืองปารีส ไปจนถึงสลัมในบราซิล โดยใช้ภาพถ่ายบุคคล เปิดโอกาสให้บุคคลในภาพเหล่านั้นได้เล่าเรื่องของตนเอง และชวนผู้พบเห็นตั้งคำถามกับภาพจำและประเด็นต่าง ๆ ในสังคม ซึ่งเติบโตมาเป็น โครงการ  Inside Out Project โครงการศิลปะแบบมีส่วนร่วมที่เปิดให้ชุมชนทั่วโลกนำภาพถ่ายบุคคลขาวดำขนาดใหญ่ไปจัดแสดงในพื้นที่สาธารณะ ก่อตั้งเมื่อปี 2011  ปัจจุบันขยายไปกว่า 150 ประเทศทั่วโลก มีภาพถ่ายใบหน้าสะท้อนเรื่องราวของคนกว่า 500,000 

R-BD (Credit_ Guillaume Ziccarelli, Courtesy of Perrotin NY)
JR //PHOTO by  Guillaume Ziccarelli, Courtesy of Perrotin NY

ครั้งแรกที่ไทย และงานใหญ่ที่สุดในเอเชีย

การมาเปิดแสดงงานที่ กรุงเทพฯ ประเทศไทย ครั้งแรก เป็นนิทรรศการครั้งแรกของเขาในเอเชีย  และถือเป็นนิทรรศการที่ใหญ่ที่สุดของ โครงการ Inside Out Project   ทั้งในโลก ด้วย

ไอเดียเบื้องหลังการทำงาน JR บอกว่า เคยมากรุงเทพฯ 3 ครั้ง และได้เดินทางไปทั่วไทย ได้เห็นหน้าตาของนักสร้างสรรค์ตัวจริง หลากหลายสายงาน และเขาตั้งใจว่าโครงการ Inside Out Project  นี้ จะเป็นฐาน ให้คนในสายงานสร้างสรรค์ได้ใช้ตามที่พวกเขาต้องการ เริ่มจากการเลือกสร้างสรรค์ ภาพพอร์ตเทรต ที่เห็นในนิทรรศการฯ 

Inside Outภาพถ่าย 2500+ ใบหน้าเหล่านี้คือใคร 

ตั้งแต่ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงกันยายน 2569  ทางทีมงานของJR  และทีม  Cloud 11  ได้วางแผนพร้อมกับลงพื้นที่พบคนเบื้องหน้าเบื้องหลัง อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ไทย 11 สายอาชีพ รวมถึง ภาพยนตร์ ดนตรี ศิลปะ และการแสดงต่างๆ  

โดยทางทีมเช่าเหมารถยกโฟโตบูธ  Inside Out ออกไปตระเวนตามกองถ่ายหนัง ซีรีส์  วงการหนังโฆษณา  เวทีมอบรางวัลภาพยนตร์   หลังเวทีงานแสดงดนตรีต่างๆ จนถึงงาน สงขลา ดีไซน์วีค ทาง ภาคใต้ ด้วย 

ซึ่งนอกเหนือจากภาพถ่ายของบุคคลที่เปิดแสดงให้เห็นในช่วงแรกแล้ว  ยังจะมีเพิ่มอีกเรื่อยๆ เพราะกระบวนการถ่ายภาพคนวงการสร้างสรรค์ไทย ยังทำต่อเนื่องในพื้นที่ใกล้นิทรรศการช่วงที่จัดแสดงงานนี้ด้วย

เทคนิคการสร้างงานของศิลปิน  

กระบวนการทำงาน กว่าจะได้ภาพถ่าย จากคนในวงการสร้างสรรค์ มานับพันคน  ในโปรเจค Inside Out  ทาง JR ได้ออกแบบและเตรียมอุปกรณ์เป็นโฟโตบูธเคลื่อนที่ ซึ่งมีแบคดรอปเป็นแผ่นกระดาษลายจุดขาว-ดำ ขนาดโปสเตอร์ 

การทำพื้นหลัง(แบ็คดรอป) เป็นลายจุดขาวดำบนแผ่นกระดาษ  “เพื่อสร้างพื้นหลังเดียวกัน”  เพราะลายจุดซูมเข้าไปดูใกล้ จะเห็นเป็นรูปทรงลูกตากลมๆ จะช่วยทำให้ภาพถ่ายทุกใบมีสัดส่วนภาพเหมือนกัน ไม่ว่าจะถ่ายด้วยกล้องของทีมงานหรือกล้องมือถือใดๆ ที่ผู้เข้าร่วมถ่ายส่งมาให้ 

อย่างไรก็ตาม JR อธิบายว่า เขาไม่ถือว่าตัวเองเป็น “ช่างภาพ” และ “ภาพถ่าย” (Photography)  เป็นแค่ไอเดียและส่วนหนึ่งของกระบวนการสร้างงาน ไม่ใช่ส่วนสำคัญของศิลปะที่ทำ เป็นแค่ไอเดียที่เอาใช้ เหมือนงานวาดภาพ งานเพนท์ ที่เขาทำในฐานะศิลปินสร้างงานบน แผ่นกระดาษ และสร้างบนกำแพงเล่นกับรูปแบบอาคารงานสถาปัตยกรรม เพื่อรวมคนเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของศิลปะเท่านั้นเอง 

“เมื่อตอนแรกอาจจะมีทำเองบ้าง แบบถ่ายใช้ เลนส์ขนาด 28 มม.ซึ่งต้องเข้าใกล้คนมากๆ ต้องใช้ความเชื่อใจกันมากๆ แต่หลังจากโปรเจค  Inside Out ขยายใหญ่โตมากมายขนาดนี้ ผมแทบไม่ได้แตะกล้องถ่ายรูปเลย แต่ปล่อยให้มันเป็นไปตามกระบวนการที่เซ็ตไว้” 

ผลงานศิลปะที่สร้างชื่อของ JR ในยุคแรกๆ รวมถึง  Portrait of a Generation (2004–2006) ที่นำภาพถ่ายวัยรุ่นจากชานกรุงปารีสมาจัดแสดงในพื้นที่สาธารณะ เพื่อชวนทบทวนภาพจำที่มีต่อเยาวชนชายขอบในเมืองใหญ่ และ Women Are Heroes (2008–2011) ที่ถ่ายทอดเรื่องราวของผู้หญิงที่เป็นเสาหลักของครอบครัวในประเทศอย่างเคนยาและบราซิล อีกผลงานคือ La Caverne du Pont Neuf (2026) ที่เปลี่ยนสะพาน Pont Neuf ในกรุงปารีสให้ดูเหมือนถ้ำหิน เพื่อคารวะ The Pont Neuf Wrapped ผลงานห่อสะพานของ Christo และ Jeanne-Claude เมื่อปี 1985

ภาพถ่ายเป็นแค่ส่วนประกอบสร้าง “ศิลปะบนกำแพง” ขนาดใหญ่ หรือ mural art  

“ศิลปะบนกำแพงมันคือหลักฐานบันทึกเรื่องราว หรือพงศาวดาร ที่รวมคนจำนวนมากไว้ด้วยกัน  มันเหมือน ภาพเขียนสีเฟรสโก ที่วาดบนผนังปูนเปียกแบบเก่า ที่แสดงในมิวเซียมต่างๆ ซึ่งภาพของบุคคลมันจะมีขนาด สัดส่วนเท่ากันหมด ไม่บิดเบี้ยว ซึ่งจริงๆก็เป็นแค่เรื่องเทคนิคนะ 

เพราะส่วนที่สำคัญที่สุดคือ ไม่ว่าผมจะใช้เทคนิคอะไร ทุกคนจะถูกนำเสนอในแบบเดียวกัน เท่าเทียมกัน” 

JR

ภาพถ่ายบุคคล ดึงตัวตนเชื่อมชุมชน กระบวนการสำคัญกว่าชิ้นงาน

ในการ “เลือกใช้” สื่อภาพถ่ายบุคคล ประกอบสร้างเป็นศิลปะบนกำแพงขนาดใหญ่  JR บอกว่าเบื้องลึกว่า มันดึงประสบการณ์ร่วมความเป็นชุมชน และ สำหรับเขา ภาพบนแผ่นกระดาษจะเชื่อมคนได้ดีไม่แพ้เทคโนโลยีเลยทีเดียว 

“ผมว่ามันเป็นวิธีที่อัศจรรย์มากในการจับภาพใบหน้าผู้คนและเรื่องราว และการที่ภาพถ่ายถูกพิมพ์ออกมาบนแผ่นกระดาษขนาดใหญ่โตขนาดนี้ มันยังสร้างประสบการณ์ร่วมของชุมชนได้ด้วย จากผู้คนที่มีพื้นเพชีวิตต่างกันและมีวิธีคิดในงานสร้างสรรค์หลากหลาย  การมารวมกันอยู่ตรงนี้ ผมว่ามันเป็นอะไรที่แข็งแรงมาก เพราะภาพหน้าขยายใหญ่โต ส่วนใหญ่คนจะมาเพื่อเฉลิมฉลองแสดงตัวตน แต่พอมาแล้วก็ได้พบปะกับนักสร้างสรรค์คนอื่นๆอีก ซึ่งในยุคที่เทคโนโลยีเหมือนเป็นตัวเชื่อมเราเข้าหากัน ผมกลับชอบตรงที่ว่า กระดาษ มันเชื่อมคนเข้าหากันได้ดีกว่าอีกนะ”  

ศิลปินรุ่นเจน X เจน Y ตอนต้นอย่าง JR  ยังอธิบายถึง  พื้นฐานของการทำงานศิลปะของเขาที่เป็นแบบศิลปินยุคเก่า เน้นทำศิลปะด้วยมือ ทั้งกระดาษ แปะกาว ขับรถกระบะตระเวนลงพื้นที่ในชุมชน  แม้ว่าจะไม่ได้ปฏิเสธเทคโนโลยี ดิจิทัลใด แต่เขาหลงใหลกระบวนการที่ศิลปะมันเชื่อมผู้คนมากกว่า 

ซึ่งศิลปินอธิบายเบื้องหลังว่า “การทำงานของผมจริงๆมันเป็นแบบยุคเก่ามาก เหมือนสมัย 50 ปีก่อนเลย แบบใช้กระดาษ กาว แปรง แบบงานทำมือ เพราะผมไม่อยากเล่นทางง่าย ในทุกขั้นตอนการทำ ผมชอบตรงกระบวนการ เวลาคุณลงมือติดกาว ใครก็มาร่วมด้วยช่วยทำได้ และต้องรอจนกว่ากาวมันแห้ง กระบวนการพวกนี้แหละที่มันเชื่อมคนเข้าด้วยกัน ทุกคนได้ทำร่วมกัน ซึ่งผมต้องการรักษามันไว้ เพราะแท้จริงหัวใจของงานศิลปะของผมคือกระบวนการนี้แหละ ไม่ใช่ภาพถ่ายออกมาสวยไหม ทำเนี้ยบหรือเปล่า ไม่ใช่เรื่องพวกนั้นเลย  แต่แท้จริงมันคือกระบวนการทำงานที่ดึงทุกคนเข้าหากัน” 

Thailand Creative Archiveภาพถ่ายพันหน้าและวงการครีเอทีฟไทย 

ตลอดช่วงเวลาจัดแสดงนิทรรศการฯ นี้ จากพฤศจิกายนไปจนถึงสิ้นเดือนมกราคมปีหน้า จะมีภาพถ่ายบุคคล ในวงการสร้างสรรค์ไทย มาร่วมแสดงเพิ่มขึ้นและอาจถึง 5 พันคน และภาพทั้งหมดจะถูกเก็บรวบรวมไว้ เป็น “คลังภาพบุคคลแห่งวงการสร้างสรรค์ไทย จากหลากหลายสาย แบบที่เคยทำมาก่อน 

พอล สิริสันต์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (CEO) ของ Cloud 11 เล่าถึงการร่วมสร้างสรรค์ นิทรรศการ Thailand Creative Archive ภายใต้ Inside Out Project กับ JR ครั้งนี้  หัวใจสำคัญคือ การสร้างฐานข้อมูลรวมคนในวงการสร้างสรรค์ไทย อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน ผ่านรูปแบบงานศิลปะภาพถ่ายและการแสดงงานในพื้นที่ของ อาคาร Cloud 11 ซึ่งตั้งเป้าเป็นพื้นที่เชื่อมโยงครีเอเตอร์ ศิลปิน ผู้คนจากหลากหลายอุตสาหกรรม และเครือข่ายสร้างสรรค์ระดับนานาชาติ พร้อมสนับสนุนให้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดและประสบการณ์ระหว่างคอมมูนิตี้ไทยกับเวทีศิลปะโลก

พอล สิริสันต์ และ JR 

“มันจะมีเซนส์ของการเป็นเจ้าของร่วมกันในแวดวงครีเอทีฟ ซึ่งปีนี้ภาคอุตสาหกรรมนี้เติบโตมากนะครับ  คิดเป็น 8 เปอร์เซนต์ของรายได้มวลรวมประชาชาติหรือ GDP ของไทยเลยนะ มันมหาศาลมาก” 

สำหรับการร่วมกับพื้นที่ครีเอทีฟแห่งใหม่ในกรุงเทพฯ ครั้งนี้  JR  พูดถึง “ความประทับใจแรก ต่อ Cloud 11” ว่า บรรยากาศเป็นเหมือน อาร์ติส เรสซิเดนซี  เพิ่มเติมด้วยพลังงานบวกๆ สำหรับสายอาชีพนักสร้างสรรค์จริงจัง  

 “พอคุณเดินเข้ามา ก็จะเจอได้กระทบไหล่คนแบบ ดีไซเนอร์แฟชั่นรุ่นใหม่ ช่างภาพหรือศิลปินภาพเขียนที่มีชื่อเสียง ซึ่งมันสำคัญมากๆนะ เพราะที่นี่มันคล้ายๆจะเป็น artist residency สำหรับศิลปินในพำนักมาสร้างสรรค์ชิ้นงาน แต่มันมีอะไรมากมายกว่านั้นเยอะ  มันมีพลังงาน มีโอกาสการสร้างธุรกิจ ให้ศิลปินสร้างรายได้ให้ตัวเอง แบบเลี้ยงชีพได้จริง” 

“เพราะศิลปินก็ต้องทำมาหากินเหมือนกันนะ ไม่ใช่ว่ามาวาดรูปตามความฝันล้วนๆ แต่ไม่รู้จะกินอะไร ที่นี่มันก็มีทั้งฟีล มิวเซียม เป็นลิฟวิ่งสเปซ และก็มีแกลลอรี รวมอยู่ในที่เดียวกัน ให้ศิลปินได้สร้างงานขายงาน คนมาก็ได้ซื้องานหรือได้แรงบันดาลใจจากผลงาน ทั้งศิลปะ เสื้อผ้าหรือแฟชั่นต่างๆ ได้เลย” 

ส่วนความเห็นต่อ ประเทศไทยและ วงการครีเอทีฟไทย  JR บอกว่า 

“มันเป็นช่วงค้นหาทำความรู้จักอยู่ แต่ก็รู้สึกว่ามันมีเสน่ห์น่าสนใจ ไทยมีนักสร้างสรรค์เก่งๆเยอะมาก ผมเพิ่งไปแสดงงานที่เกียวโต ญี่ปุ่นมา และก็ได้เจอศิลปินวาดภาพชาวไทยหลายคนที่ไปแสดงงานที่นั่นด้วย และก็ได้เจอศิลปินไทยที่ฝรั่งเศสด้วย ผมชอบพบปะศิลปิน จากทั่วโลกเลย แต่ก็ยังอยากมาที่นี่ อยากมาดูให้เห็นกับตาว่า งานสร้างสรรค์งานครีเอทีฟเหล่านั้น มันมาจากไหนกัน” 

คนที่อยากไปสัมผัสพลังงานของนักสร้างสรรค์ไทยผ่านภาพถ่ายบุคคล แวะไปชมกันได้ งาน 

นิทรรศการ Thailand Creative Archive ภายใต้ Inside Out Project  จัดแสดงถึงเดือนมกราคม 2570  นอกจากภาพถ่ายประกอบเป็นศิลปะบนกำแพงแล้ว ยังมีภาพยนตร์สารคดีขนาดยาว 3 เรื่อง  Inside Out: The People’s Art Project (2013)  Chroniques de Clichy Montfermeil (2018)  และ  Paper & Glue (2021)  ติดตามเจาะลึกเบื้องหลังการทำงานของศิลปิน ในโปรแกรม JR Film Screening at Doc Club & Friends”  เปิดฉายในโรงภาพยนตร์ ที่ Cloud 11 ถนนสุขุมวิท (BTS ปุณณวิถี) ด้วย
 

Thailand Creative Archiveนิทรรศการ Thailand Creative Archive ภายใต้ Inside Out Project  

งานนิทรรศการศิลปะภาพถ่ายบุคคลขนาดใหญ่ (Portraits) จากแวดวงศิลปะและงานสร้างสรรค์ของไทยจำนวนมากกว่า 2,500 ภาพ

สถานที่จัดแสดง Cloud 11 ถนนสุขุมวิท (BTS ปุณณวิถี)
จุดจัดแสดง   มีทั้ง กำแพงอาคารด้านหน้า  ห้องนิทรรศการ ชั้น 2 และ ผนังโถงทางเดินภายใน รวมถึง ใน Trendy Gallery ชั้น 2  จุดแสดง  JR Exhibition & Merchandise   ที่มีจำหน่าย หนังสือรวมผลงานศิลปะของ JR และของที่ระลึกคอลเลกชันพิเศษจากนิทรรศการนี้ด้วย   

ช่วงเวลาจัดทำ พฤษภาคมถึงกันยายน 2569 

ระยะเวลาจัดแสดง 12 พฤศจิกายน 2569 ถึงเดือนมกราคม 2570 

…………

โปรแกรมภาพยนตร์สารคดี “JR Film Screening at Doc Club & Friends” 

จัดฉายภาพยนตร์สารคดีขนาดยาว  3 เรื่อง  บันทึกเบื้องหลังการทำงานของ JR  สะท้อนการนำศิลปะมาสู่การเปลี่ยนแปลงสังคม ได้แก่ 

 Inside Out: The People’s Art Project (2013) สารคดีติดตามการเดินทางของ โครงการศิลปะสาธารณะระดับโลก Inside Out Project ที่ริเริ่มโดย JR  จากฝรั่งเศส ตูนีเซียถึงเฮติ เปิดให้คนในชุมชนต่างๆ ได้ถ่ายทอดตัวตน ความเชื่อ และประเด็นทางสังคมที่มีความสำคัญต่อพวกเขา ผ่าน ภาพถ่ายบุคคลขาวดำ (Portraits)ขนาดใหญ่ และจัดแสดงภาพถ่ายบนกำแพงและพื้นที่สาธารณะ 

Chroniques de Clichy Montfermeil (2018) สารคดีถ่ายทอดมุมมองของคนชายขอบ ใน ย่าน ชานเมือง Clichy-Montfermeil ทางฝั่งตะวันออกของกรุงปารีส  ฝรั่งเศส  สะท้อนเรื่องราว ความทรงจำหลังเหตุการณ์จลาจลครั้งใหญ่ในปี 2005 ที่พวกเขาเคยเผชิญกับความเหลื่อมล้ำ ความขัดแย้งทางสังคม  โดยบันทึกภาพผู้คนกว่า 750 คน ทั้งผู้อยู่อาศัย คนทำงาน และคนที่สัญจรผ่านไปมา โดยให้พวกเขาจำลองเหตุการณ์และช่วงเวลาต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน ก่อนนำภาพถ่ายมาประกอบเป็นผลงานภาพศิลปะบนกำแพงขนาดมหึมา

และ Paper & Glue (2021) สารคดีเบื้องหลังการทำงานของ  JR  ในการใช้ภาพถ่ายบุคคลคนสร้างเป็นศิลปะขนาดใหญ่ ถเชื่อมโยงผู้คน สร้างบทสนทนา และเปิดโอกาสให้เรื่องราวของพวกเขาได้รับการรับฟังในหลายพื้นที่ จากกราฟฟิตีบนดาดฟ้าในกรุงปารีส ไปจนถึงกำแพงชายแดนสหรัฐอเมริกา–เม็กซิโก ชุมชนแออัดในเมืองริโอเดจาเนโร บราซิล และเรือนจำปราการเหล็กในรัฐแคลิฟอร์เนีย

สถานที่จัดฉาย  Doc Club & Friends ชั้น 2 Cloud 11 ตั้งแต่วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ถึงวันที่ 31 มกราคม 2570 ตรวจสอบรอบฉายและเวลาได้ที่เว็บไซต์ docclubandfriends.com

 

#HappeningBKK #JRartist #InsideOutProject #ThailandCreativeArchive #Cloud11 #ศิลปะร่วมสมัย #นิทรรศการกรุงเทพ

 

ABOUT THE AUTHOR
ทศพร กลิ่นหอม

ทศพร กลิ่นหอม

นักเขียนประจำที่ กองบรรณาธิการ เวบไซต์ sarakadeelite สนใจภาพยนตร์ ดนตรี ศิลปะ อาหาร การท่องเที่ยว ประวัติศาสตร์และธรรมชาติ

ALL POSTS