เยี่ยมยลพระที่นั่งพิมานรัตยา

ทุกครั้งที่มีงานพระบรมศพหรือพระศพของเจ้านายชั้นสูง ชื่อของพระที่นั่งพิมานรัตยามักคู่มากับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระศพหรือพระบรมศพพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์อยู่เสมอ  เพราะพระที่นั่งพิมานรัตยาถูกใช้เป็นสถานที่สรงน้ำพระศพและพระบรมศพในระยะหลังๆ มาตลอด

ในปีพ.ศ.2569 จะเป็นครั้งแรกที่พระที่นั่งองค์นี้จะเป็นสถานที่ประดิษฐานพระศพเจ้านายด้วย เมื่อสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา สิ้นพระชนม์ลงเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569

พระที่นั่งองค์นี้อยู่ที่ไหน

ท่านที่เคยไปถวายบังคมพระบรมศพในหลวงรัชกาลที่ 9 หรือสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง หรือแม้กระทั่งสมเด็จย่า ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท คงจะพอนึกภาพออกว่า เวลามองจากด้านนอก จะเห็นว่าหลังพระที่นั่งองค์นี้มุขกระสันหรือโถงใหญ่เชื่อมต่อไปยังพระที่นั่งอีกองค์หนึ่งทางทิศใต้ ซึ่งก็คือพระที่นั่งพิมานรัตยานี่เอง

พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทและพระที่นั่งพิมานรัตยา ถูกสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 แทนที่พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปรราสาทที่สร้างขึ้นเมื่อครั้งตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่ถูกฟ้าผ่า ไฟไหม้จนหมดเมื่อปี 2332 รัชกาลที่ 1 จึงโปรดเกล้าฯ ให้รื้อออกทั้งหมด และสร้างพระที่นั่งองค์ใหม่บนที่เดิม แต่มีขนาดและรูปแบบที่ลดทอนความสูงใหญ่ลงเล็กน้อย  ขนานนามว่า พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท และพระที่นั่งพิมานรัตยาเหมือนที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนี้

รูปแบบสถาปัตยกรรม

พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทและพระที่นั่งพิมานรัตยา ก่อสร้างในรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยแท้ที่มีความสง่างามอ่อนช้อย เป็นอาคารทรงไทยชั้นเดียวยกสูงทาสีขาว หลังคาทรงไทยซ้อนสามชั้นมุงกระเบื้องเคลือบสีเขียว ประดับด้วยช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ เชิงชายปิดทองประดับกระจก  

หน้าบันจำหลักรูปพระพรหมประทับบนหลังหงส์เหนือบัลลังก์ ล้อมด้วยลายกนกก้านขดเทพนม สะท้อนถึงคติความเชื่อเรื่องเทวราชาของไทย ที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นสมมติเทพ  และทรงปกครองแผ่นดินโดยยึดหลักพรหมวิหาร 4 ซึ่งเป็นธรรมะสูงสุดแห่งผู้ปกครอง  เพดานภายในพระที่นั่งเขียนลายทองเป็นดาวล้อมเดือน บานพระทวารและพระบัญชรเป็นลายรดน้ำ มีเทวดาทรงพระขรรค์ที่สื่อว่ามีเทวดาปกปักรักษาสถานที่อันศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้

อาคารอเนกประสงค์

พระที่นั่งพิมานรัตยา อาจเรียกได้ว่าเป็นอาคารอเนกประสงค์ ที่มีวัตถุประสงค์การใช้งานหลากหลาย แตกต่างกันไปในแต่ละช่วงเวลา จากสถานที่บรรทมในยุคต้น สู่ห้องสังสรรค์ และสถานที่สรงน้ำพระบรมศพหรือพระศพในภายหลัง

ในยุคต้นรัตนโกสินทร์ พระที่นั่งพิมานรัตยาเป็นที่บรรทมของพระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายในชั้นสูง  ในสมัยรัชกาลที่ 3 เคยเสด็จมาประทับนานถึง 1 ปี เมื่อครั้งที่มีการซ่อมหมู่พระมหามณเฑียรครั้งใหญ่ ในสมัยรัชกาลที่ 5 พระบาทสสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาสุดารัตน์ราชประยูรประทับเมื่อคราวที่โปรดเกล้าฯ ให้รื้อตำหนักที่ประทับเพื่อสร้างหมู่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท และในสมัยรัชกาลที่ 6 ได้ทรงใช้เป็นที่ชุมนุมมหาสมาคมสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการบริพารฝ่ายในที่จะเข้ารับพระราชทานอิสริยยศและเครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

ในระยะหลัง พระที่นั่งพิมานรัตยามีหน้าที่หลักเป็นสถานที่สรงน้ำพระบรมศพพระมหากษัตริยาธิราชเจ้า พระมเหสี พระราชเทวี ในรัชกาลต่างๆ มาแล้วหลายครั้ง ได้แก่ 

• สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (พ.ศ. 2462)
• พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร (รัชกาลที่ 8) (พ.ศ. 2489)
• สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (พ.ศ. 2498)
• สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 (พ.ศ. 2527)
• สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า) (พ.ศ. 2538)
• สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ (พ.ศ. 2551)
• สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี (พ.ศ. 2554)
• พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) (พ.ศ. 2559)
• สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (พ.ศ. 2568)

โดยปกติแล้ว ประชาชนทั่วไปจะไม่ได้มีโอกาสได้เห็นภายในพระที่นั่งองค์นี้ ซึ่งนับว่าอยู่ในเขตพระราชฐานชั้นใน ยากที่คนทั่วไปจะมีโอกาสได้เห็นข้างใน  แต่ในการพระศพสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา จะเป็นครั้งแรกที่มีการประดิษฐานพระศพ ณ พระที่นั่งองค์นี้ และเราอาจจะได้มีโอกาสเห็นความงดงามภายในอาคารนี้ด้วย

 

#พระที่นั่งพิมานรัตยา