A Thai Rhapsody : เรื่องเล่าจากครัวบ้าน สู่พื้นที่จัดแสดงในทรงวาด

บางครั้ง ความงดงามของวัฒนธรรมไม่ได้ซ่อนอยู่ในพิพิธภัณฑ์หรือบนจานอาหารหรู แต่มันซ่อนอยู่ในครัวบ้าน เสียงเตาไฟ ตะหลิว ทัพพี แป้งโรตีที่ถูกนวดด้วยมือ และความเคยชินเล็กๆ ที่ส่งต่อกันมาหลายรุ่น นั่นคือเหตุผลที่ทำให้ “A Thai Rhapsody” เกิดขึ้น โปรเจกต์สารคดีอาหารใหม่จาก Everyday Podcast ที่ แจะ—ศิริวรรณ ธรณนิธิกุล เชื่อว่า

“รสชาติไทยที่แท้จริง ต้องเริ่มจากบ้าน”

ซีซันแรกของสารคดี A Thai Rhapsody พาไปไกลถึงเกาะสมุย ดินแดนของลมทะเล กะทิสด สะตอ และความใจดีของชาวเกาะ ซึ่งเป็นจุดเริ่มของความสัมพันธ์ยาวนานกว่า 15 ปี ระหว่างพี่แจะ กับ “ป้าเล็ก” ผู้หญิงตัวเล็กแต่มีพลังมากพอจะขับเคลื่อนรสชาติพื้นถิ่นของเกาะให้เดินหน้าอย่างไม่รู้ตัว นี่คือเรื่องเล่าที่พี่แจะเรียกว่าเป็น “love story” ระหว่างเธอและผู้คนที่รักในสิ่งที่ทำแบบไม่ปรุงแต่ง

รสชาติที่ดี…เริ่มต้นจากการมองเห็น “ความธรรมดา” ที่คนลืมมอง

แจะ ศิริวรรณ ธรณนิธิกุล คือดีไซเนอร์ที่เปลี่ยนแพตเทิร์น สี และวิธีคิดจากโลกแฟชั่นไปเป็น “รสชาติ” ของร้านอาหาร ผู้อยู่เบื้องหลังเครืออิส แฮพเพ่น อย่าง It’s “happened to be” a closet และ อี_กา  แถมยังมีช่อง ThisIsEveryDayPodcast บน YouTube ที่รวมตัวกับครีเอเตอร์มือดี

เธอเชื่อว่าความงามของอาหารไทยอยู่ในวัตถุดิบเล็กๆ ที่คนมองข้าม พริกป่น จากหมู่บ้านหนึ่ง น้ำปลา อีกจังหวัดหนึ่ง หรือ สูตรแกงที่เรียบง่ายแต่คงเอกลักษณ์ของบ้านนั้นๆ การเดินทางบนเส้นทางอาหารของเธอจึงเต็มไปด้วยการสังเกต บันทึก และถ่ายทอดความทรงำ

ส่วน “โอ–ศรัณย์ เย็นปัญญา” นักออกแบบผู้หลงใหลงานศิลปะพื้นถิ่น เจ้าของรางวัลศิลปาธร และผลงานร่วมออกแบบให้กับแบรนด์ดังระดับโลกอย่าง Dior, Cartier และ COMME des GARÇONS 

โอ–ศรัณย์ เย็นปัญญา เต็มไปด้วยพลังความมุ่งมั่น เคมีไม่ต่างจากเจ้าของโปรเจกต์ เขาชอบขับรถตู้ทั่วประเทศเพื่อตามหาเซรามิกจากวัด งานไม้จากศาลเจ้า และภูมิปัญญาชิ้นเล็กๆ ที่บอกอะไรมากกว่าหน้าตา ท่ามกลางงานออกแบบมากมาย เขาเชื่อว่าความงามของไทยอยู่ในสิ่งที่ไม่พยายามจะ “สวย” แต่มันงดงามเพราะใครบางคนทำด้วยความรักจริงๆ

“การขับเคลื่อนที่แท้จริง เริ่มจากคนที่รักสิ่งนั้นจนปั้นมันขึ้นมาได้เอง” โอพูดถึงหัวใจของโปรเจกต์นี้

นิทรรศการที่ถูกเย็บต่อขึ้นจากเรื่องจริง—เหมือน “แพตช์เวิร์ก” ของรสชาติและความทรงจำ

ด้วยพื้นที่จัดแสดง 3 อาคารเก่าบนถนนทรงวาด โอรับหน้าที่ออกแบบนิทรรศการทั้งหมดโดยซื่อสัตย์กับตัวตนของผู้ริเริ่มโครงการอย่างแจะที่สุด เขาเลือก “ไม่แตะผนัง” เพราะเจ้าของตึกหวง แต่เลือกใช้ “พื้น” เป็นผืนผ้าใบแทน วางลายบาติกบนพื้น แล้วเชื่อมสามอาคารเข้าด้วยกัน ราวกับเป็นแพตช์เวิร์กของเรื่องเล่า เหมือนดีเอ็นเอของพี่แจะที่หยิบแพตเทิร์นเล็กๆ จากทุกหนแห่งมาต่อเป็นโลกของเธอ

ในพื้นที่นิทรรศการ จะพบกับ
SEE – ภาพสารคดีที่ถูกแคปจากสารคดี A Thai Rhapsody ที่ถ่ายแบบไม่มีจัดฉาก
SAVOR – ครัวสมุยจำลอง กลิ่นเคยหอมฟุ้ง พร้อมรสชาติของ “วายคั่ว สะตอ noir” ที่บันทึกความทรงจำ
SNAP – ผนังโพลารอยด์หลายร้อยใบ ที่เคลื่อนไหวเหมือนแอนิเมชันทีละเฟรม แต่สื่อสารกับคนดูอย่างทรงพลัง

ทั้งหมดคือ “รสชาติที่มองเห็นได้” และ “ความทรงจำที่จับต้องและลิ้มรสได้”

วายคั่ว × สะตอ noir : เมื่อจานอาหารหนึ่งจานเล่าเรื่องทั้งเกาะสมุย

เมนูพิเศษของนิทรรศการ “วายคั่ว สะตอ noir”เกิดจากการดึงวัตถุดิบบ้านๆ ที่สมุยภาคภูมิใจที่สุด

• กลิ่นควันบนน้ำกะทิ
• ความเขียวขมของสะตอ
• รสเค็มของหมึกวาย
• ไขมันธรรมชาติจากมะพร้าว
  
  ทั้งหมดถูกร้อยรวมกันเป็น “รสชาติ noir” ดิบ ลึก จริง แบบที่ไม่มีใครปลอมได้ แจะ ศิริวรรณ ถ่ายสูตรจากป้าเล็กแบบดั้งเดิมละเอียดโดยไม่มีการเอารสมือไปเกี่ยวข้อง “ยังจำได้ดีว่าป้าเล็กบอกว่าถ้าคั่ววายแล้วมันไม่เป็นสีม่วง คือเสีย ใช้ไม่ได้”

จานนี้น่าจะเป็นบทสรุปที่ หรอยแรง ของนิทรรศการ ที่สำคัญยังเป็นอาหารที่ยั่งยืน หมึกวายที่เคยถูกมองข้ามเพราะกลิ่นคาว ถูกนำมาใช้เป็นวัตถุดิบชั้นดี และจานนี้ยังเป็นจานที่ต้องกินตามฤดูกาลไม่ฝืนธรรมชาติแต่อย่างใด

“สิ่งที่มันทัชใจผมที่สุด มันยังเป็นเรื่องเดิมครับ คือ 'อะไรบ้านๆ' ไม่ได้หมายความว่า มันไม่ควรคู่ ควรค่าแก่การศึกษา เชิดชู และจดบันทึกไว้”  โอ–ศรัณย์ เย็นปัญญา พูดถึงนิทรรศการและสารคดีชุดนี้

ป้าเล็ก มารียะห์ และ 70 ปีของโรตีบ้านสมุยที่เกือบเลือนหาย

แจะ-ศิริวรรณ ติดตามป้าเล็กมานานกว่า 15 ปี ตั้งแต่วันที่เคยไปขอถ่ายสูตรแล้วถูกปฏิเสธ และพบป้าเล็กอีกครั้งเพื่อตามรอยซีรีส์ The White Lotus ป้าเล็กเห็นความตั้งใจและความรักในภูมิปัญญาพื้นบ้านของทีมงาน จึงยอมเปิดครัวและเปิดสูตรที่รักษามาตลอด จังหวะเล็กๆ นั้นทำให้รสชาติหนึ่งของสมุยที่ใกล้จะหายไปของป้าเล็ก และ "ครู" ท่านอื่นๆ อีก 20 ท่าน ถูกบันทึกไว้ในสารคดีครั้งนี้อย่างงดงามสมคุณค่าภูมิปัญญา

อีกหนึ่งในเรื่องเล่าที่พาให้น้ำตาซึม คือการพบ “โรตีรุ่นสุดท้าย” ของบ้านมารียะห์ “สูตรของเราพิเศษเพราะเป็นสูตรจากบังคลาเทศ ที่คุณพ่อทำมา เวลาเย็นโรตีเราจะไม่แข็ง ร้านเราไม่มีชื่อแต่ถ้าจะมาหา ก็บอกว่าตลาดหัวโ้ค้ง”

สูตรซึ่งตกทอดมากว่า 70 ปี ไม่มีใครรับช่วงต่อแล้ว และเจ้าของตั้งใจให้สูตรนี้ “ตายไปพร้อมตัวเอง” แต่วันหนึ่ง พี่แจะเดินผ่านบ้านหลังเล็กในตลาดหัวโค้ง เห็นมารียะห์กำลังปั้นแป้งพอดี ความบังเอิญเล็กๆ ทำให้เกิดการสนทนา และความไว้ใจค่อยๆ งอกขึ้นจนมารียะห์ยอมแบ่งสูตรให้ครั้งแรกในชีวิต

แป้งนุ่มที่หมักด้วยเนยและน้ำมัน
มะพร้าวหอมจากบ้านผู้ใหญ่โรจน์
โรตีแกงมัสมั่นที่ทำสดทุกวัน
คือรสชาติที่สารคดีบันทึกไว้ก่อนจะเลือนหายไปจริงๆ

“คนสมุยกินไม่เหมือนใคร เขารู้ว่ารสที่ถูกต้องคืออะไร และเขารักษามันไว้ในมือของเขาเอง” —แจะ

A Thai Rhapsody : เมื่อเรื่องธรรมดาถูกทำให้เห็นคุณค่าอีกครั้ง

โอ ศรัณย์ เลือกคำว่า “Rhapsody” เพราะมันหมายถึงบทบรรเลงที่ไม่สมบูรณ์ ไม่เรียบเนียน แต่รวมกันแล้วงดงาม เหมือนอาหารไทย เหมือนคนไทย และเหมือนชีวิตของผู้สร้างโปรเจกต์นี้

สมุย เป็นหมุดหมายแรกที่ แจะ ศิริวรรณ บอกว่าเมื่อพูดถึงสมุยแล้ว สมุยเป็นแหล่งวัตถุดิบที่สำคัญ การได้พบเจอป้าเล็ก มารียะห์ และพ่อครรัวแม่ครัวสร้างความประทับใจในเรื่องราวอาหารที่รุ่มรวย การนำเสนอไม่ใช่เป็นผู้ดำเนินรายการหากแต่เป็นการบันทึกการเข้าร่วมกิจกรรมในครัวราวกับการบันทึกผ่านกล้องวงจรปิด

ตอนต่อไปของซีรีส์ แจะ ศิริวรรณ พาทุกคนขึ้นเขาไปเหนือไปสัมผัสวัฒนธรรมชาติพันธุ์อย่างปกากะญอ ที่ขับรถขึ้นเขาไป 5 ชั่วโมง จากสนามบินเชียงใหม่

นิทรรศการครั้งนี้จึงไม่ใช่แค่การดูงาน แต่คือการ “ระลึก” ถึงต้นทางของเรา ผ่านครัวบ้าน เรื่องเล่า และรสมือของผู้คนที่รักในสิ่งที่ทำ
มันคือคำชวนให้กลับไปฟังเสียงไฟ ดูมือคนปรุง และจำให้ได้ว่ารสชาติแรกในชีวิตเรามาจากใคร
 

.....

A Thai Rhapsody นิทรรศการที่เปิดพื้นที่ที่คุณจะได้ทั้งดู ได้ทั้งชิม และได้กลับไปคิดถึงเมนูที่คุ้นจำ
งานจัดขึ้นที่ตึกผลไม้ ย่านทรงวาด
14–23 พ.ย. 2568
เข้าชมฟรี 11:00–18:00 น.
ชิมเมนูพิเศษ วายคั่ว × สะตอ noir เสิร์ฟกับ ข้าวหุงมะพร้าว ราคา 295 บาท / คน

PHOTO by Dae Warunee
Main PHOTO: Courtesy of Everyday Podcast
#AThaiRhapsody #ThaiFoodDocumentary #SamuiLocalFood  #ThaiCulinaryCulture #Songwat #ทรงวาด
#BangkokExhibition #HappeningBKK